Giai đoạn không được phép gục xuống

Có những giai đoạn trong cuộc đời, tôi không còn được quyền chỉ nghĩ cho riêng bản thân.

Không phải vì ai đó yêu cầu phụ nữ ở giai đoạn 30-40 tuổi phải mạnh mẽ, phải hy sinh, phải cáng đáng. Mà vì khi nhìn sang bên trái, bên phải, nhìn về phía trước và cả phía sau, đâu đâu cũng là những người tôi thương yêu và những trách nhiệm không thể giả vờ như không nhìn thấy.

Brian còn nhỏ. Cha mẹ hai bên bắt đầu già. Chồng tôi là con một, còn cha mẹ tôi có tôi và em trai. Hai người con nghe thì có vẻ vẫn đủ, nhưng khi mỗi người đã có công việc, gia đình riêng, con nhỏ và những vấn đề phải tự giải quyết, hai người cũng không phải là nhiều.

Gia đình ít người có một đặc điểm là mỗi người đều trở thành một mắt xích rất lớn. Không ai có thể biến mất quá lâu hay nói rằng tôi đang bận, rồi để đó, vì những việc quan trọng cuối cùng vẫn phải quay về một người nào đó.

Tôi bắt đầu hiểu rằng giai đoạn 30-40 tuổi không hẳn là giai đoạn ổn định như tôi từng nghĩ.

Nó là giai đoạn mọi thứ đồng loạt cần được giữ.

Khối lượng lớn suy nghĩ trong não bộ

Có những việc tôi đang làm, và có một khối lượng lớn hơn nhiều những việc tôi đang nghĩ.

• Sức khỏe của Brian và cha mẹ hai bên.
• Công việc của tôi và công việc của chồng.
• Tài chính hiện tại và tài chính khi có biến cố.
• Nền tảng thể chất, cảm xúc và tư duy của Brian.
• Con sẽ học gì, tin vào điều gì và có đủ khả năng tự bảo vệ bản thân hay không.
• Công việc hiện tại của tôi có còn đủ tốt cho 5 năm, 10 năm tới.
• Nếu tôi bệnh hoặc không thể tiếp tục làm việc, ai sẽ thay thế những phần tôi đang giữ.

Từng việc riêng lẻ có thể không quá nặng. Nhưng khi chúng cùng tồn tại trong đầu ngày qua ngày, ngay cả lúc tôi đang ăn, đang tắm, đang chơi với Brian hay chuẩn bị đi ngủ, chúng trở thành một trạng thái sống.

Tôi đang ở hiện tại nhưng tâm trí có thể đã đi đến trường học của Brian vài năm sau, một vấn đề sức khỏe chưa xảy ra, một khoản tiền chưa cần dùng, công việc chưa hoàn thành và một cuộc nói chuyện tôi chưa biết nên bắt đầu như thế nào. Tôi nghĩ trước để mọi việc không đổ vỡ, nhưng cũng vì nghĩ trước quá nhiều, có lúc tôi cảm giác mình đã sống qua hàng trăm biến cố dù chưa có biến cố nào thực sự diễn ra.

Không được phép gục xuống

Tôi đã nhiều lần nghĩ, tôi không được phép gục xuống.

Không được phép bệnh quá lâu, mất hoàn toàn khả năng kiếm tiền hay buông xuôi công việc. Không được phép sống bất chấp với sức khỏe và cũng không được dừng việc học hỏi, vì nếu tôi đứng yên trong một thế giới liên tục thay đổi, vài năm sau tôi có thể không còn đủ sức bảo vệ những điều đang phụ thuộc vào tôi.

Suy nghĩ đó vừa đáng sợ, vừa tạo ra một sức mạnh rất lạ. Có những sáng tôi không muốn làm gì, nhưng nhìn Brian, nhìn cha mẹ, nhìn cuộc sống còn quá nhiều thứ chưa được sắp xếp, tôi lại tiếp tục.

Có những giai đoạn tôi nghi ngờ tất cả những gì mình đang làm. Tôi không biết lựa chọn nghề nghiệp hiện tại có đúng không, những cố gắng sẽ dẫn tới đâu, liệu tôi có đang mất quá nhiều thời gian cho những việc không đáng hay không. Nhưng tôi cũng không thể cứ ngồi đó chờ sự chắc chắn, vì rất nhiều việc chỉ có thể biết đúng hay sai sau khi đã đi một quãng đủ dài.

“Không được phép gục xuống” nghe giống một lời tự cổ vũ, nhưng nhiều lúc nó cũng là một cái khung. Tôi muốn nghỉ nhưng cảm thấy có lỗi, muốn buông một thứ nhưng sợ những thứ khác sẽ cùng rơi xuống. Tôi muốn chỉ là một người bình thường, mệt thì nằm xuống, nhưng trong đầu vẫn có một giọng nói nhắc rằng chưa được, vẫn còn rất nhiều việc.

Sự gồng gánh đó vừa kiềm kẹp, vừa tạo động lực. Một người đứng ngoài có thể thấy tôi vẫn làm việc, vẫn chăm Brian, vẫn nói cười bình thường và nghĩ rằng mọi thứ vẫn ổn. Nhưng họ không sống trong khối lượng suy nghĩ đó và không nghe được những cuộc đối thoại diễn ra liên tục trong đầu tôi.

Cha mẹ đang già đi

Khi còn nhỏ, tôi luôn nghĩ cha mẹ là những người sẽ giải quyết mọi chuyện và đứng phía sau nếu tôi thất bại. Họ vẫn luôn ở đó như một điều mặc định, ổn định và không thay đổi.

Nhưng đến một lúc, tôi nhận ra vai trò ấy đang đổi chiều. Cha mẹ yếu hơn, những việc trước đây rất bình thường bắt đầu cần nhiều sức lực hơn. Một vấn đề sức khỏe cũng có thể kéo theo hàng loạt thay đổi trong sinh hoạt, công việc và tài chính của cả gia đình.

Cha mẹ thường nói không sao. Nhưng “không sao” của người lớn tuổi đôi khi chỉ có nghĩa là họ chưa muốn làm con cái lo, sợ tốn tiền hoặc nghĩ rằng còn chịu được thì cứ chịu.

Tôi không thể ngăn cha mẹ già đi. Điều tôi có thể làm là chuẩn bị để khi một việc nào đó xảy ra, gia đình vẫn còn đủ bình tĩnh, thời gian, tiền bạc và lựa chọn để giải quyết.

Nuôi Brian không chỉ là nuôi cho lớn

Tôi không chỉ lo Brian ăn gì hôm nay, ngủ được bao lâu hay có tăng cân không. Tôi nghĩ về cái nền: nền tảng sức khỏe, cảm xúc, tư duy, khả năng học hỏi, khả năng chịu thất bại, cách sống với người khác và cách hiểu về tiền.

Tôi nghĩ về việc chuẩn bị tài chính cho Brian, nhưng không muốn tiền khiến con mặc định mọi con đường đều đã được dọn sẵn. Tôi muốn cho con đủ nhưng không muốn làm thay; muốn bảo vệ nhưng không muốn biến con thành một người chỉ thấy an toàn khi có cha mẹ đứng bên cạnh.

Tôi cũng muốn định hướng nhưng không thể sử dụng toàn bộ kinh nghiệm của tôi để khóa tương lai của Brian vào một con đường mà tôi cho là đúng. Những gì từng phù hợp với tôi chưa chắc còn phù hợp với thế giới mà con sẽ sống.

Brian còn nhỏ, nhưng những điều diễn ra mỗi ngày đang xây nên con người của nhiều năm sau: cách tôi phản ứng khi con sai, cách tôi nói về tiền, cách tôi đối xử với người khác, cách tôi sống khi mệt mỏi và cách tôi giải quyết xung đột.

Brian không chỉ học những gì tôi dạy. Brian học cách tôi đang sống.

Nghĩ đến đó, trách nhiệm làm mẹ lại nặng thêm một tầng.

Tôi từng nghĩ phải làm nhiều hơn

Khi bị áp lực, phản ứng tự nhiên của tôi là làm nhiều hơn: làm việc thêm, học thêm, đọc thêm, sắp xếp thêm, cố gắng nhanh hơn, ngủ ít đi một chút và tự xử lý mọi việc vì giải thích cho người khác đôi khi còn mệt hơn làm.

Trong thời gian ngắn, cách đó có tác dụng. Tôi hoàn thành được nhiều việc hơn, mọi thứ tiếp tục chạy và không có vấn đề lớn xảy ra.

Nhưng nếu mọi thứ chỉ tiếp tục chạy vì tôi liên tục làm quá khả năng của bản thân, thì đó không phải một cuộc sống ổn định. Nó chỉ là một hệ thống đang được chống đỡ.

Tôi làm càng nhiều, mọi người càng quen với việc tôi sẽ làm. Tôi nhớ mọi thứ nên người khác không cần nhớ; tôi luôn đứng ra giải quyết nên người khác không cần học cách giải quyết. Tôi lo từ trước, còn người khác chỉ cần xuất hiện khi sự việc gần như đã được sắp xếp xong.

Rồi có lúc tôi tự hỏi, tôi đang bảo vệ gia đình, hay tôi đang khiến cả gia đình phụ thuộc ngày càng nhiều hơn vào khả năng gồng gánh của tôi?

Gánh nặng phải được đưa ra khỏi đầu

Nhiều thứ trở nên khủng khiếp vì chúng nằm hoàn toàn trong đầu của một người.

Tôi nghĩ mình phải nhớ, phải nhắc, phải theo dõi, và nếu tôi không làm thì việc sẽ bị bỏ quên. Có thể điều đó đúng, ít nhất là trong cấu trúc hiện tại, nhưng cấu trúc hiện tại không nhất thiết phải tồn tại mãi.

Tôi từng nghĩ thay đổi thực tại là chờ một ngày tôi mạnh hơn, kiếm được nhiều tiền hơn, Brian đã lớn và mọi việc tự nhiên nhẹ đi. Nhưng ngày đó có thể không bao giờ đến, vì hết giai đoạn này sẽ luôn có một giai đoạn khác.

Thay đổi thực tại phải bắt đầu từ việc làm cho mỗi vấn đề bớt phụ thuộc vào trí nhớ và sức chịu đựng của tôi. Những khoản tài chính cần được nhìn thấy rõ, những việc liên quan đến Brian phải được chia sẻ, những tình huống có khả năng xảy ra cần có một phương án tối thiểu và mỗi người phải biết phần trách nhiệm của họ.

Có một sự khác biệt rất lớn giữa “hỗ trợ” và “chịu trách nhiệm”.

Khi một người hỗ trợ tôi, trách nhiệm vẫn thuộc về tôi. Tôi phải nhận ra việc, giao việc, nhắc việc, kiểm tra và sửa lại. Còn khi một người chịu trách nhiệm, họ phải tự nhìn thấy và theo đuổi công việc từ đầu đến cuối.

Tôi không cần thêm người chờ tôi phân việc. Tôi cần một gia đình trong đó mỗi người có khả năng tự giữ phần của mình.

Sức khỏe của tôi không thể luôn đứng cuối danh sách

Trước đây tôi có thể nghĩ Brian cần tôi, cha mẹ cần tôi, công việc cần tôi, nên sức khỏe của tôi có thể để sau. Nhưng danh sách những việc cần làm trước sẽ không bao giờ kết thúc, và nếu tôi luôn đứng cuối thì sẽ không bao giờ tới lượt tôi.

Một cơ thể yếu đi không khiến trách nhiệm biến mất. Một tinh thần kiệt quệ cũng không làm người khác tự nhiên trở nên độc lập. Nếu tôi bệnh, mọi việc vẫn tồn tại, chỉ là chúng được chuyển sang người khác trong trạng thái bị động và hỗn loạn hơn.

Tôi bắt đầu nhìn việc ngủ, vận động, khám sức khỏe, nghỉ ngơi và ngồi yên một lúc không phải là những hoạt động xa xỉ. Chúng là một phần của việc giữ gia đình hoạt động lâu dài.

Nhưng tôi vẫn thường quên. Khi công việc dồn đến, tôi lại cắt thời gian ngủ; khi Brian có việc, tôi lại bỏ buổi tập; khi có quá nhiều vấn đề, tôi lại thấy ngồi yên là một việc vô ích.

Tôi biết nguyên lý cốt lõi nhưng chỉ cần lơi ra một chút là lại quên béng. Cơ thể không hét lên ngay khi bị bỏ quên, nó cho tôi vay sức khỏe trong một thời gian rồi đòi lại vào lúc nào đó.

Tiền không mua được mọi thứ, nhưng tiền mua được lựa chọn

Tôi không nghĩ tiền giải quyết được hết mọi vấn đề. Nhưng thiếu tiền làm rất nhiều vấn đề trở nên khó khăn hơn.

Khi cha mẹ cần chữa bệnh, tiền tạo ra lựa chọn. Khi Brian cần một môi trường phù hợp, tiền tạo ra lựa chọn. Khi tôi cần một khoảng thời gian để phục hồi, tiền cho tôi thời gian. Và khi gia đình gặp biến cố, tiền giúp chúng tôi không phải đưa ra tất cả quyết định trong hoảng loạn.

Tôi không muốn kiếm tiền chỉ để có một con số lớn hơn, tôi muốn có khả năng lựa chọn. Nhưng tôi cũng không thể dùng toàn bộ thời gian và sức khỏe để đổi lấy tiền, rồi sau đó dùng tiền để chữa lại những thứ đã đánh mất trong quá trình kiếm nó.

Tôi phải phát triển sự nghiệp, không chỉ bằng cách tăng khối lượng công việc mà bằng cách tăng giá trị của những gì tôi làm. Tôi cần làm những thứ có thể tích lũy, xây những năng lực còn giá trị sau 5 năm, 10 năm, thay vì chỉ cố hoàn thành thật nhiều việc trong ngày hôm nay.

Tôi phải liên tục hỏi công việc này đang đưa tôi đi đâu. Nó tạo ra một tương lai có nhiều lựa chọn hơn, hay chỉ khiến tôi quá bận để không còn thời gian nhận ra mình đang đi sai hướng?

Tôi không thể gánh thay tất cả mọi người

Có những việc là trách nhiệm của tôi, có những việc tôi có thể hỗ trợ, và cũng có những việc dù lo lắng đến đâu, tôi phải để người khác tự chịu trách nhiệm.

Tôi có thể quan tâm đến sức khỏe của cha mẹ nhưng không thể sống thay họ. Tôi có thể chuẩn bị nền tảng cho Brian nhưng không thể sống toàn bộ cuộc đời thay con. Tôi có thể đồng hành cùng chồng nhưng không thể trở thành người duy nhất nhìn trước tương lai của cả gia đình.

Sự phân chia này rất khó. Khi yêu thương một người, tôi dễ cảm thấy vấn đề của họ cũng là vấn đề của tôi. Nếu có khả năng giúp mà không giúp, tôi thấy có lỗi; nếu nói không, tôi sợ mình ích kỷ; nếu để họ tự vấp ngã, tôi sợ hậu quả sau cùng vẫn quay lại với tôi.

Nhưng nếu tôi lấy toàn bộ cuộc đời của mọi người đặt lên vai, không có sức mạnh nào đủ để gánh hết.

Không phải vì tôi yếu, mà vì đó là một bài toán không thể có đáp án.

Vươn lên không phải là nhồi nhét bản thân đến vô tận

Tôi từng nghe rằng con người luôn có thể sắp xếp và nhồi nhét bản thân thêm một chút nữa. Có con rồi vẫn có thể làm việc, có thêm trách nhiệm thì bản thân sẽ tự mở rộng.

Điều đó đúng. Khả năng chịu đựng của con người thật sự có thể tăng lên rất nhiều.

Nhưng tôi không muốn cả cuộc đời chỉ là một quá trình liên tục mở rộng sức chịu đựng để chứa thêm gánh nặng. Tôi muốn lớn lên theo một cách khác: biết việc gì cần làm, việc gì không cần làm, điều gì có ý nghĩa và điều gì chỉ đang tạo ra cảm giác bận rộn.

Tôi cần biết lúc nào phải tiếp tục, lúc nào phải dừng, khi nào một vấn đề cần thêm nỗ lực và khi nào cần thay đổi toàn bộ cách tiếp cận. Tôi cần học cách yêu thương nhưng không làm thay, gánh vác nhưng không chiếm lấy trách nhiệm của người khác, chuẩn bị cho tương lai nhưng không để tương lai ăn hết hiện tại.

Vươn lên không phải là trở thành người có thể chịu thêm vô tận.

Vươn lên là làm cho cuộc sống không còn phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng chịu đựng của tôi.

Long-term balance

Hiện tại tôi vẫn chông chênh. Vẫn có những ngày mọi thứ cùng lúc tràn đến, tôi phản ứng không tốt, mất kiên nhẫn, bỏ tập, ngủ muộn, ăn uống thất thường, làm những việc dễ trước và trì hoãn những điều cốt lõi.

Tôi vẫn thường nghĩ chỉ cần vượt qua giai đoạn này thì sẽ ổn. Nhưng hết giai đoạn này sẽ lại là một giai đoạn khác: Brian lớn thêm một tuổi sẽ có những vấn đề khác, cha mẹ già thêm một tuổi, công việc và thế giới tiếp tục thay đổi, tôi cũng không đứng yên.

Sự cân bằng lâu dài có lẽ không phải trạng thái mọi thứ nằm yên ở đúng vị trí và không còn gì xảy ra. Nó giống như nước, lúc ở trên cao, lúc ở dưới thấp, lúc chảy mạnh, lúc bị chắn lại rồi tự tìm một con đường khác, nhưng luôn có xu hướng trở về thế cân bằng.

Tôi không cần phải luôn bình tĩnh, luôn mạnh hay giải quyết tất cả mọi thứ ngay lúc này. Điều tôi cần là nhận ra khi nào mình đang bị kéo khỏi điều cốt lõi và biết cách quay về: với sức khỏe, với Brian, với những mối quan hệ quan trọng và với công việc thực sự có ý nghĩa.

Tôi vẫn đang gồng gánh, nhưng tôi không muốn gồng theo cùng một cách cho đến hết cuộc đời. Tôi muốn sức nặng này ép tôi lớn lên, không ép tôi méo mó; trở thành động lực để tôi xây một cuộc sống vững vàng hơn, chứ không phải lý do để tiếp tục trì hoãn niềm vui, sức khỏe và sự bình yên.

Tôi không được phép gục xuống.

Nhưng tôi cũng không được phép dùng câu đó để tự nhốt mình trong một nhà tù khác, nơi tôi phải mạnh mẽ mọi lúc, phải tự làm mọi thứ và chỉ được sống sau khi tất cả trách nhiệm đã hoàn thành.

Vì trách nhiệm sẽ không bao giờ hoàn thành hết.

Và cuộc sống thì đang diễn ra ngay bây giờ.